कला-साहित्य

कथाकार बालकृष्ण पोखरेलको कथाकारिता र उनका कथागत बिशेषताहरु

कथाकार बालकृष्ण पोखरेलको कथाकारिता र उनका कथागत बिशेषताहरु

कला-साहित्य
बिनोद बिक्रम बिष्ट बि.सं. १९९० सालमा नारायणी अञ्चलको मकवानपुर जिल्लाको चिसापानी गढीमा बालकृष्ण पोखरेलको जन्म भएको हो । पिता शारदाप्रसाद पोखरेलको जागिरे जीवनमा नेपालको धेरैजसो भागमा घुम्नुपरेकोले त्यसै क्रममा बालकृष्ण पोखरेलले १२ बर्षको उमेरदेखि औपचारिक शिक्षाको शुरुवात गर्नु भएतापनी बनारस र कलकत्तामा पढी भाषा बिज्ञानामा एम.ए. समेत गर्न पुगेका यिनले नेपाली भाषा–साहित्यमा ठूलो योगदान दिएका छन् । बि.सं. २०१७ सालदेखि नै त्रि.बि. अन्तर्गत नेपाली बिषयको प्राध्यापन गर्न पुगेका पोखरेलले छात्रजीवनमा नै बनारसमै ‘छात्र–बाणी’, ‘नौलो पाइलो’, ‘सगरमाथा’ जस्ता पत्रिकाहरुको सम्पादन गर्न पुगे । झर्रोवादी आन्दोलनका प्रमुख प्रतिभा पोखरेललाई नेपाली भाषा साहित्यको सेवा गरेवाफत थुप्रै पुरस्कारहरु प्राप्त भएका छन् । यिनले मदन पुरस्कार, रत्न श्री पदक, शिक्षा बिभागीय पुरस्कार आदि प्राप्त गरेका छन् । हालसम्म पनि
ईश्वर जोशीका दुई गज़ल

ईश्वर जोशीका दुई गज़ल

कला-साहित्य
ईश्वर जोशी तमासे दुनियाको लागि मर्नुको अर्थ रहेन कर्मपथ भुल्नेको अघि सर्नुको अर्थ रहेन भक्तिले चढाएको फूल ईश्वरले कुल्चेपछि हात जोडेर उनकै शरण पर्नुको अर्थ रहेन जिन्दगीको डुङ्गा त्यसै पल्टेपछि बालुवामा कयौँ वर्ष बिशाल सागर तर्नुको अर्थ रहेन चाहनाको चुहिने भाँडो कहिले नभरिने त्यै भाँडोमा जीवनजल भर्नुको अर्थ रहेन आरम्भ नै अन्त्यको तीतो कारण हो भने त एउटा प्रहर आँखाअघि टर्नुको अर्थ रहेन । १ पस्यौ छुरा हृदय मै चलाएर गयौ चेतनाको हिमराशी गलाएर गयौ रहस्यको राहदानी यतै बिर्सिएर पुजा गरी आस्था आफ्नै ढलाएर गयौ बेमौसमी हुरीजस्तै मडारिँदै आइ जिन्दगीका जरामात्रै हलाएर गयौ यात्रा अनि गन्तव्यको यकिनै नगरी 'ईश' बस्ने पर्णकुटी जलाएर गयौ । २
श्यामप्रसाद अभिनन्दित

श्यामप्रसाद अभिनन्दित

बैशाख ३०, २०७३, वरिष्ठ साहित्यकार श्यामप्रसाद शर्मालाई अभिनन्दन गरिएको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसहित करिब ७५ वटा संस्थाका तर्फबाट बुधबार प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजित कार्यक्रममा श्यामप्रसादलाई अभिनन्दन गरिएको हो । प्रगतिशील साहित्यिक व्यक्तित्वलाई यस प्रकारको नागरिक सम्मान भएको यो पहिलोपटक हो । साहित्यकार श्यामप्रसाद २००९ सालमा स्थापित प्रगतिशील लेखक संघका संस्थापक अध्यक्ष हुन् । २०५० सालमा उनी दोस्रोपटक संस्थाको अध्यक्ष छानिएका थिए । मकवानपुरको सोलीथुममा १९८६ असार ६ मा जन्मेका श्यामप्रसादका निबन्ध, दैनिकी, गीत, कविता, बालसाहित्य तथा धर्म, अर्थ, अनुवाद आदि गरी करिब एक सय ५० कृति प्रकाशित छन् । ‘लेखक कसरी बन्ने ?’ ‘तँ तिमी तपाईं हजुर’, ‘बहिनीलाई चिठी’, ‘थुनुवाको डायरी’, ‘मेरी आमा’ उनका चर्चित कृति हुन् । श्यामप्रसादका रचनाले समाजमा पछाडि पारिएका वा तल्लो वर्गलाई हित गर्ने सामाजि
देउडा गीत : लोक जीवन-स्पन्दनको कलात्मक अभिव्यक्ति

देउडा गीत : लोक जीवन-स्पन्दनको कलात्मक अभिव्यक्ति

कला-साहित्य
दीपसागर प्यासी लोकगीतको आविर्भाव पृथ्वीमा मानव जीवनको अस्तित्वसंगै भएको हुनुपर्छ । त्यसैले त यसको सम्बन्ध मानव जीवनको जरादेखि टुप्पोसम्म छ । यो जीवनको आदिदेखि अन्त्यसम्म लयमा प्रवाहित छ । उसो त सृष्टिको हरेक स्पन्दनमा लय, संगीत र नृत्य विद्यमान हुन्छ । नदीको कल-कल/सुसाहट, हावाको सरसराहट, झरनाको संगीत, भवरांको गुन्जन, कोयलीको तान, बच्चाको मुस्कान, कृषकको श्रम, बादलको गर्जन, पंक्षिको उडान तथा भैंसी दुहिंदा, ओखल कुट्दा निस्कने संगीत आदि सबैमा एक पृथक लय र चाल विद्यमान हुने गर्दछ । यी हरेक चिज संगीतको सहायतालले प्रकृतिमा आआफ्नै सूरतालमा नाँचिरहेका हुन्छन् । प्रकृतिको यही आदिम संगीत र नृत्य मानव जीवनमा ऊर्जाको संचार गर्दछ । अब देउडा गीतलाई परिभाषित गर्न र यसको महत्त्व दर्शाउनतिर लागौं । देउडा गीत नेपालको सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा मेला, चाडपर्व, जात्रामा गाइने एक प्रकारको नृत्यप्रधान गीत हो । यस
तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ… !

तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ… !

कला-साहित्य
कविता तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ... ! सिर्जना जोशी ‘मन्जरी’ सुन्दर ती भावनासँग हृदयस्पर्शी ती शब्दसँग झण्डै एकाकार गर्दा लाग्थ्यो, तिमी त एउटा कोमल पुरुष रहेछौ जसभित्र एउटा नारीत्व मन जुरमुराउँछ प्रत्येक दिन मनुष्य भीडभन्दा धेरै पर तिम्रो अस्तित्व चलमलाउन खोज्छ प्रत्येक दिन उफ ! यी आदर्श र वास्तविकताहरु एकाएक ठोक्किन पुग्छन् अनायासै र एउटा साँचो निष्कर्ष उम्कन खोज्छ बिस्तारै बाहिर आफै–आफै तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ ...... यो ठूलो त्राटनको जमातजस्तै संवेदनाको एक तह तल खस्केको खोक्रो मानवीयताको खोल पहिरिएको प्रकृतिको विशाल भवितव्यजस्तै उही आकार, उही मन र उही मस्तिष्क अनि, उही पशुतुल्य झम्टाइ पुरुषत्वको तिर्खाएको मृगको दौडाईजस्तै कोमल अंग प्रत्यंगलाई गलाउने बिझाउने निला दागका धब्बाहरु अघिपछि पुरुस्कारका रुपमा सुम्पदै पुनः नारीको स्वरुपभित्र बिलाउँछ ऊ स
निस्तेजका दुई गज़ल

निस्तेजका दुई गज़ल

कला-साहित्य
भुवन निस्तेज हिसाबै पुराना नराखी कुनै कहाँ साथ दिन्छन् र साथी कुनै कहाँ गाईराको तिमी कोइली दबाएर मन भित्र आँधी कुनै पँधेरो बनाएछ कसले यहाँ न बाटो कतैको न बस्ती कतै ठुला स्वप्न छन् मुक्त आकाशका र मन भित्र मेरो छ कैदी कुनै रगत नै रगत घात नै घात रे समाचार हो या कटारी कुनै छरेको छ बारुद पो खेतमा ठुलै दाउमा रैछ घाती कुनै छ जीवित त्यँही देश रे पुसमा जहाँ ओढनै छैन राडी कुनै नबर्से दुखै बर्सिए झन दुखै छ ‘निस्तेज’ जस्तै अभागी कुनै बिहानै छ ‘निस्तेज’ पतझड् सरी जहाजै डुबा’को जहाजी कुनै । १) उदुर्कीउदुर्की गया कै बटा है लगौँथ्या ब घुर्की गया कै बटा है न धेक्या कि काँ हो झडेकी त पौमा थि टोपी हजुर्की गया कै बटा है ठूलो झाल सिण्णो पलाया कि गर्ला जडा नान खुर्की गया कै बटा है न डौना रुपैयाँ किनौँला भणी छन् न भित्रै छ बुर्की गया कै बटा है छ बाँकी अजीँ
रूपान्तरण : एक नयाँ वर्षमा

रूपान्तरण : एक नयाँ वर्षमा

कला-साहित्य
कविता रूपान्तरण : एक नयाँ वर्षमा महेशप्रसाद भट्ट साथी ! दशकभन्दा बढीको सहयात्रामा मैले धेरैथोक सिकेको छु धेरैथोक बिर्सेको पनि छु कतै सबैमाझ आफूलाई पाउन सके भने कतै आफूभित्र आफैं हराउन पुगेको छु । म उज्यालो मन पराउने मान्छे अन्धकारमा पनि रमाउन थालेको छु म सम्पन्नता मन पराउने मान्छे विपन्नतामा पनि रमाउन थालेको छु म अरूको दुःख हेर्नसम्म नसक्ने मान्छे आफ्नै दुःखमा रमाउन थालेको छु । परिवर्तन भनेको यद यही हो कि ? मैले खोजेको, हामीले रोजेको ? यो प्रश्न म प्रत्येक नयाँ वर्षको पूर्व सन्ध्यामा आफैंसित सोध्ने गर्दछु यो हामीले सोचेको परिवर्तन हैन कि ? यथास्थितिमा रमाउने– हो, हाम्रो विडम्बना वा मानसिकता । अल्मलिएर यथास्थितिको जिजीविषामा रोक्नु हुन्न मैले मेरा पाइलाहरू तमाम प्रतिकूलताहरूका माझबाट पहिल्याउनु पर्छ मैले मेरो अवस्था उकालो उक्लिदा लाग्ने लेकजस्तै यो मेर
बैतडेली काव्यिक सिर्जना र सर्जकहरू

बैतडेली काव्यिक सिर्जना र सर्जकहरू

कला-साहित्य
पुरन दयाल जुनसुकै राष्ट्रको भए पनि साहित्य लोक साहित्यबाट नै उठेको हुन्छ । मानव विकासको गतिले साहित्यलाई पनि संस्थागत गर्ने, परिस्कृत गर्ने र समृद्ध गर्ने काम गर्दछ । जुन राष्ट्र, जुन भाषा र जुन जातिले आफ्नो बहुआयामिक प्रगति गरेको छ त्यसको साहित्यले पनि त्यसै अनुपातमा विकास विस्तार गरेको देखिन्छ । संस्कृत, अंग्रेजी, हिन्दी, उर्दु आदि भाषाहरूलाई नै लिन सकिन्छ । लेख्य लिपिको विकास नहुञ्जेलसम्म त आखिर वैदिक मन्त्रहरू पनि कण्ठ गरेर एक पुस्ताबाट अर्को पुस्तामा सार्ने काम हुँदै आयो । हजारौं वर्ष पछिको लिपि र लेखनीको विकास भएपछि मात्र जनजिव्रोमा रहेका ज्ञानगुन र मनोरञ्जन दिने काव्य, इतिहास, कथा कहानीहरूले एउटा लेख्य स्वरुप प्राप्त ग¥यो । यो बीचको समयमा जनमानसमा सिर्जना भएका कतिका लोक साहित्यको अवसान भए होला भन्ने कुरा आजको हाम्रै समाजका विभिन्न मेला–पर्व, चाडबाड र विभिन्न संस्कारिक कार
निहारिकाको चीरहरण उपन्यास प्रकाशित

निहारिकाको चीरहरण उपन्यास प्रकाशित

कला-साहित्य
सीधारेखा सम्बादाता युबा आख्यानकार नीलम कार्की निहारिकाले आफ्नो जन्म दिनको अबसरमा पारेर चीरहरण उपन्यास प्रकाशित गरेकी छिन् । महाभारतका लिनकथा भित्र पसेर लेखिएको चीरहरणमा, द्वापर युगकीसत्यवतीदेखि द्रोपदीसम्म पुग्दा  बर्तमान समयभोगाई र घटनाहरुबुनिएका छन् । अमेरिकाको नर्थ क्यारोलिनामा बस्दै आएकी निहारिका कविता, कथा र उपन्यास मा कलम चलाउने चलाउने गर्छिन । रास्ट्रिय स्तरका कबिता प्रतियोगिताहरुमा पुरस्कृत हुदै अघि बढेकी निहारिका कथामा पनि सिद्द हस्त मानिन्छन । उनका कथा संग्रहहरु हवन, कागजमा दस्तखत र बाल मनोविज्ञानमा आधारित बेली प्रकाशित छन । बिगत नौ बर्स देखि अमेरिकामा रहेर कलम चलाई रहेकी निहारिकाको पछिल्लो प्रकासन अर्की आइमाई उपन्यास पनि चर्चाको सिखरमा रह्यो । जुन उपन्यास पाठकले अति मन पराएका थिए । चीरहरण बैशाख को द्रोस्रो साता देखि पाठकको हातमा पुग्ने कुरा प्रकाशन हाउस  सांग्रिलाले
‘मैले देखेको दुनियाँ’ लिएर आए विपीन

‘मैले देखेको दुनियाँ’ लिएर आए विपीन

कला-साहित्य
विपीन सलामीको पहिलो गजलसङ्ग्रह 'मैले देखेको दुनियाँ' शनिबार काठमाडौंमा विमोचित भएको छ । ७४ वटा गजल रहेको संग्रहलाई कालिकास्थान स्थित सर्वनाम थिएटरमा आयोजित कार्यक्रममा स्रष्टा ज्ञानुवाकर पौडेल, नवराज लम्साल, गैरे सुरेश र हेम प्रभासले संयुक्त रूपमा लोकर्पण गरे । कार्यक्रममा विमोचित गजलसंग्रहका सबल र दुर्बल पक्षमाथि गजलकार पौडेल, कवि लम्साल, संगीतकार गैरे र कवि प्रभासले समीक्षा गरे । संग्रहमाथि बोल्दै ज्ञानुवाकर पौडेलले पछिल्लो समयमा नेपाली गजल क्षेत्रमा प्रकाशित भइरहेका गजलसङ्ग्रह मध्ये यो सङ्ग्रह स्तरीय रहेको धारणा राखे । उनले थपे - 'गजल उत्कृष्ट बन्नका लागि त्यसमा काव्यिक सुगन्ध हुनु आवश्यक हुन्छ, जुन सुगन्ध विपीनका गजलमा पाइन्छ । त्यसैले यस कृतिमार्फत् उनको गजलकार व्यक्तित्वसंगै कवि व्यक्तित्व पनि सार्वजनिक भएको छ ।' अर्का वक्ता हेम प्रभासले कुनै पनि साहित्यिक कृति प्रकाशन भए