कला-साहित्य

सुदूर गौँकी इजा

सुदूर गौँकी इजा

कला-साहित्य
राजेन्द्र तारकिणी मातृभाषा : डोटेली भाषामा कविता सुदूर गौँकी इजा तुसार पर्याझाे मुण्डो सुक्या मर्चजसी आनार दाँत खुसिसक्या गिजा ध्वाल, घुरपात घुस्या घाक्रो ताना टुट्या आङरो ! उइबेलै भट्टसित नून साटीबरे चुकानी बनौन्थे यिन इजा, आज भुण्णलार्यान्– ज्वान सप्पै बाइगे बा, गौँ रित्तोइ छ दशैँ, नरहरी, बिसु सप खल्लो लागन्छ आनलाकानला सप बाँज्जे दरङो–घाँस, गेदागेदीन्माइ ब्वारीका दिन ढल्ल पसे ! वाँबठै हर्के डलर पठौन्छ याँ लिनदिन भारुले चलन्छ बिर्खेले लै रियालसित पारानी बेचिसकिछ यो देश भासिन्लाछ बा, मलेसिया, खाडी, कोरिया, काँकाँतिर प ! एक चिमुटी नून, एक फोलो पानी, एक कुप्पी मट्टितेल, यिनैमाई देशकी कहानी अटेकी छ ! इजा भुण्णलार्यान्– ट्याउँट्याउँ रिड्युँले नेतान्का कुरा गरन्छ नेतान् देशकी कुरेडी गद्दान् बा, कसो छ प काठमाण्डौको देश ? कि वाँलै बरिखा पैराले गौँ खाइदिन्छ,
रहेनन् वरिष्ठ संगीतकार अम्बर गुरुङ

रहेनन् वरिष्ठ संगीतकार अम्बर गुरुङ

जेष्ठ २५, २०७३- नेपाली राष्ट्रिय गानका संगीतकार तथा संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्रथम कुलपति अम्बर गुरुङको ७९ बर्षको उमेरमा मंगलबार विहान निधन भएको छ । ग्रान्डि अन्तराष्ट्रिय अस्पतालको सघन उपचार कक्ष (आइसियू)मा उपचाररत गुरुङको आज राति दुइ बजेर ३७ मिनेट जाँदा निधन भएको अस्पतालले औपचारिक जानकारी दिएको छ । खानेकुरा खानेबित्तिकै वान्ता भइहाल्ने समस्या भएपछि गुरुङलाई गत सोमबार उपचारको लागि ग्रान्डी अन्तराष्ट्रिय अस्पतालमा पु¥याइएको थियो । गुरुङको उपचारमा ग्रान्डी अन्तराष्ट्रिय अस्पतालका क्रिटिकल केयर मेडिसिनका चेयरम्यान तथा इन्टरनल मेडिसिनका कन्सल्ट्यान्ट फिजिसियन, पल्मोनोलोजी तथा क्रिटिकल केयर बिशेषज्ञ प्रा.डा. अर्जुन कार्कीको टिमसँगै कन्सल्ट्यान्ट ग्याष्ट्रो इन्टेरोलोजिष्ट डा. बिबेक शर्मा, कन्सल्ट्यान्ट न्युरोलोजिष्ट डा. राजु पौडेल लगायतका डाक्टरहरु संलग्न थिए । लामो समयद
‘प्रतिनायक’ लिएर आए अधिकारी

‘प्रतिनायक’ लिएर आए अधिकारी

कला-साहित्य
जेष्ठ १८, २०७३- कवि, आख्यानाकार तथा समिक्षक हरि अधिकारी आफ्नो पछिल्लो कथासङ्ग्रह ‘प्रतिनायक’ लिएर आएका छन् । कथासङ्ग्रह आज (मंगलबार) राजधानीको भृकुटीमण्डपमा जारी अन्तरराष्ट्रिय पुस्तक प्रदर्शनीस्थलमा सार्वजनिक गरिएको छ । कथासङ्ग्रहको प्राध्यापक, लेखक मोहनराज शर्माले विमोचन गरेका हुन् । किताबमाथि मोहनराज शर्मा, नारायण वाग्ले र ध्रुव सापकोटाले मन्तव्य राखेका थिए । कथासङ्ग्रहबारे बोल्दै अर्का कथाकार धु्रव सापकोटाले लामो समयदेखि साहित्य तथा पत्रकारितामा सक्रिय हरि अधिकारीका कथाहरु सरल, विविधता, सहज भईकन पनि गम्भिर सन्देश दिन सक्ने खालका रहेको बताए । ‘उनका कथाहरुले जीवनका अध्याँरा पाटाहरुलाई उज्यालोमा ल्याउने प्रयास गरेका छन्,’ सापकोटाले भने, ‘कथाकार आयातित विचारलाई विश्वास नगर्ने र भोगेको तथा देखेको यथार्थलाई कथामा पस्कँदै मानवीय सम्बन्धका जटिलतालाई केलाउने काम गर्नुहुन्छ ।’ आख्यानकार ना
साहित्यकार सिलवालले गरे आत्महत्या

साहित्यकार सिलवालले गरे आत्महत्या

कला-साहित्य
जेष्ठ १६, २०७३- बगर फाउन्डेसनका संस्थापक अध्यक्ष साहित्यकार नकुल सिलवालले आफ्नै निवासमा आत्महत्या गरेका छन् । आत्महत्याको प्रयास गरेका उनलाई परिवारले देखेपछि हस्पीटल पुर्याउने खोज्दा बाटैमा निधन भएको हो । बिहान करिब ७ बजे कोठामा एक्लै भएका बेला सिलवालले आत्महत्याको प्रयास गरेका थिए । उपचारका लागि काठमाडौँ मेडिकल कलेज सिनामङ्गल लैजाँदा बाटैमा मृत्यु भएको महानगरीय प्रहरी वृत्त नयाँ बानेश्वरले जनाएको छ । सिलवालको शव अहिले परीक्षणका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा लगिएको वृत्तका प्रहरी सहायक निरीक्षक रामविनय सिंहले जानकारी दिए । विसं २०१९ मा सिन्धुपाल्चोकको सेलाङ गाविसमा जन्मिएका साहित्यकार सिलवालले २०३९ सालमा बगर फाउन्डेसन खोली नेपाली साहित्यिक कृतिको प्रकाशनका गर्नुका साथै ‘बगर’ र ‘नदी’ नामक पत्रिकाको सम्पादन गर्दै आएका थिए । उनको कथा, निबन्ध, उपन्यास, लेख, कविता संग्र
साहित्यको सामान्य परिचय

साहित्यको सामान्य परिचय

कला-साहित्य
– बिनोद बिक्रम बिष्ट कविको कर्म नै काब्य वा स्रष्टाको सिर्जना भनेकै साहित्यको रुपमा बिकसित हुँदै आएको देखिन्छ । संस्कृतमा ‘वाङ्मय’, अङ्ग्रेजीमा ‘लिटरेचर’ शब्दको रुपमा प्रयोग भइ आएको शब्दको पर्यायवाची शब्द नै नेपालीमा ‘साहित्य’ हो भनेर भन्न सकिन्छ । अङ्ग्रेजीमा प्रसङ्गअनुसार ज्ञान–बिज्ञानको शास्त्र र काब्य वा साहित्य भनी बुझिने कुरालाई एउटै ‘लिटरेचर’ शब्दले पुरा गरेको हुन्छ । साहित्य, राजनीति, बिज्ञान, दर्शनको साहित्य आदि रुपमा प्रयोग हुदै आएको देखिन्छ । संस्कृत, अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, बंगाली, मैथली आदि भाषामा पनि साहित्यका अनगिन्ति परिभाषाहरु देखिएका छन् । ती मध्ये – अग्निपुराणका अनुसार – अभिष्ट भावलाई संक्षेपमा ब्यक्त गर्ने पदावली काब्य हो । आचार्य भामहका शब्दमा – शब्द र अर्थको संयुक्त रुप नै काब्य हो । आचार्य वाग्मटका अनुसार – गुण, अलंकार, रीति र रसले युक्त सुन्दर शब
कथाकार बालकृष्ण पोखरेलको कथाकारिता र उनका कथागत बिशेषताहरु

कथाकार बालकृष्ण पोखरेलको कथाकारिता र उनका कथागत बिशेषताहरु

कला-साहित्य
बिनोद बिक्रम बिष्ट बि.सं. १९९० सालमा नारायणी अञ्चलको मकवानपुर जिल्लाको चिसापानी गढीमा बालकृष्ण पोखरेलको जन्म भएको हो । पिता शारदाप्रसाद पोखरेलको जागिरे जीवनमा नेपालको धेरैजसो भागमा घुम्नुपरेकोले त्यसै क्रममा बालकृष्ण पोखरेलले १२ बर्षको उमेरदेखि औपचारिक शिक्षाको शुरुवात गर्नु भएतापनी बनारस र कलकत्तामा पढी भाषा बिज्ञानामा एम.ए. समेत गर्न पुगेका यिनले नेपाली भाषा–साहित्यमा ठूलो योगदान दिएका छन् । बि.सं. २०१७ सालदेखि नै त्रि.बि. अन्तर्गत नेपाली बिषयको प्राध्यापन गर्न पुगेका पोखरेलले छात्रजीवनमा नै बनारसमै ‘छात्र–बाणी’, ‘नौलो पाइलो’, ‘सगरमाथा’ जस्ता पत्रिकाहरुको सम्पादन गर्न पुगे । झर्रोवादी आन्दोलनका प्रमुख प्रतिभा पोखरेललाई नेपाली भाषा साहित्यको सेवा गरेवाफत थुप्रै पुरस्कारहरु प्राप्त भएका छन् । यिनले मदन पुरस्कार, रत्न श्री पदक, शिक्षा बिभागीय पुरस्कार आदि प्राप्त गरेका छन् । हालसम्म पनि
ईश्वर जोशीका दुई गज़ल

ईश्वर जोशीका दुई गज़ल

कला-साहित्य
ईश्वर जोशी तमासे दुनियाको लागि मर्नुको अर्थ रहेन कर्मपथ भुल्नेको अघि सर्नुको अर्थ रहेन भक्तिले चढाएको फूल ईश्वरले कुल्चेपछि हात जोडेर उनकै शरण पर्नुको अर्थ रहेन जिन्दगीको डुङ्गा त्यसै पल्टेपछि बालुवामा कयौँ वर्ष बिशाल सागर तर्नुको अर्थ रहेन चाहनाको चुहिने भाँडो कहिले नभरिने त्यै भाँडोमा जीवनजल भर्नुको अर्थ रहेन आरम्भ नै अन्त्यको तीतो कारण हो भने त एउटा प्रहर आँखाअघि टर्नुको अर्थ रहेन । १ पस्यौ छुरा हृदय मै चलाएर गयौ चेतनाको हिमराशी गलाएर गयौ रहस्यको राहदानी यतै बिर्सिएर पुजा गरी आस्था आफ्नै ढलाएर गयौ बेमौसमी हुरीजस्तै मडारिँदै आइ जिन्दगीका जरामात्रै हलाएर गयौ यात्रा अनि गन्तव्यको यकिनै नगरी 'ईश' बस्ने पर्णकुटी जलाएर गयौ । २
श्यामप्रसाद अभिनन्दित

श्यामप्रसाद अभिनन्दित

बैशाख ३०, २०७३, वरिष्ठ साहित्यकार श्यामप्रसाद शर्मालाई अभिनन्दन गरिएको छ । प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीसहित करिब ७५ वटा संस्थाका तर्फबाट बुधबार प्रज्ञा प्रतिष्ठानमा आयोजित कार्यक्रममा श्यामप्रसादलाई अभिनन्दन गरिएको हो । प्रगतिशील साहित्यिक व्यक्तित्वलाई यस प्रकारको नागरिक सम्मान भएको यो पहिलोपटक हो । साहित्यकार श्यामप्रसाद २००९ सालमा स्थापित प्रगतिशील लेखक संघका संस्थापक अध्यक्ष हुन् । २०५० सालमा उनी दोस्रोपटक संस्थाको अध्यक्ष छानिएका थिए । मकवानपुरको सोलीथुममा १९८६ असार ६ मा जन्मेका श्यामप्रसादका निबन्ध, दैनिकी, गीत, कविता, बालसाहित्य तथा धर्म, अर्थ, अनुवाद आदि गरी करिब एक सय ५० कृति प्रकाशित छन् । ‘लेखक कसरी बन्ने ?’ ‘तँ तिमी तपाईं हजुर’, ‘बहिनीलाई चिठी’, ‘थुनुवाको डायरी’, ‘मेरी आमा’ उनका चर्चित कृति हुन् । श्यामप्रसादका रचनाले समाजमा पछाडि पारिएका वा तल्लो वर्गलाई हित गर्ने सामाजि
देउडा गीत : लोक जीवन-स्पन्दनको कलात्मक अभिव्यक्ति

देउडा गीत : लोक जीवन-स्पन्दनको कलात्मक अभिव्यक्ति

कला-साहित्य
दीपसागर प्यासी लोकगीतको आविर्भाव पृथ्वीमा मानव जीवनको अस्तित्वसंगै भएको हुनुपर्छ । त्यसैले त यसको सम्बन्ध मानव जीवनको जरादेखि टुप्पोसम्म छ । यो जीवनको आदिदेखि अन्त्यसम्म लयमा प्रवाहित छ । उसो त सृष्टिको हरेक स्पन्दनमा लय, संगीत र नृत्य विद्यमान हुन्छ । नदीको कल-कल/सुसाहट, हावाको सरसराहट, झरनाको संगीत, भवरांको गुन्जन, कोयलीको तान, बच्चाको मुस्कान, कृषकको श्रम, बादलको गर्जन, पंक्षिको उडान तथा भैंसी दुहिंदा, ओखल कुट्दा निस्कने संगीत आदि सबैमा एक पृथक लय र चाल विद्यमान हुने गर्दछ । यी हरेक चिज संगीतको सहायतालले प्रकृतिमा आआफ्नै सूरतालमा नाँचिरहेका हुन्छन् । प्रकृतिको यही आदिम संगीत र नृत्य मानव जीवनमा ऊर्जाको संचार गर्दछ । अब देउडा गीतलाई परिभाषित गर्न र यसको महत्त्व दर्शाउनतिर लागौं । देउडा गीत नेपालको सुदूरपश्चिम क्षेत्रमा मेला, चाडपर्व, जात्रामा गाइने एक प्रकारको नृत्यप्रधान गीत हो । यस
तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ… !

तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ… !

कला-साहित्य
कविता तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ... ! सिर्जना जोशी ‘मन्जरी’ सुन्दर ती भावनासँग हृदयस्पर्शी ती शब्दसँग झण्डै एकाकार गर्दा लाग्थ्यो, तिमी त एउटा कोमल पुरुष रहेछौ जसभित्र एउटा नारीत्व मन जुरमुराउँछ प्रत्येक दिन मनुष्य भीडभन्दा धेरै पर तिम्रो अस्तित्व चलमलाउन खोज्छ प्रत्येक दिन उफ ! यी आदर्श र वास्तविकताहरु एकाएक ठोक्किन पुग्छन् अनायासै र एउटा साँचो निष्कर्ष उम्कन खोज्छ बिस्तारै बाहिर आफै–आफै तिमी त साँच्चै पुरुष रहेछौ ...... यो ठूलो त्राटनको जमातजस्तै संवेदनाको एक तह तल खस्केको खोक्रो मानवीयताको खोल पहिरिएको प्रकृतिको विशाल भवितव्यजस्तै उही आकार, उही मन र उही मस्तिष्क अनि, उही पशुतुल्य झम्टाइ पुरुषत्वको तिर्खाएको मृगको दौडाईजस्तै कोमल अंग प्रत्यंगलाई गलाउने बिझाउने निला दागका धब्बाहरु अघिपछि पुरुस्कारका रुपमा सुम्पदै पुनः नारीको स्वरुपभित्र बिलाउँछ ऊ स
error: Content is protected !!