कला-साहित्य

कविता : बगर र मान्छे

कविता : बगर र मान्छे

कला-साहित्य
गोकर्ण दयाल मान्छेले बगर खायो बगरले मान्छे खायो ढुङ्गा र बालुवा छउन्जेल मान्छे बगरको छाती खोस्री रहन्छ घुँडा धसेर बगरमाथि बलात्कार गरिरहन्छ प्राकृतिक श्रोतको अनियन्त्रित दोहोन गरिरहन्छ । मान्छे बगरलाई बालुवाविहीन बनाउन चाहन्छ बगरको छाती चिरेर सुन्दर महल बनाउँछ मान्छे बगरलाई वेश्या ठान्छ, बगरलाई अस्तित्वहीन बनाउँछ । बगर खोस्रेर मान्छे कंक्रिटको व्यपार गर्छ सपनाको ओसार-पसार गर्छ माटो फालेर गमलामा कंक्रिट जम्मा गर्छ गमलामा प्लाष्टिकका फूल रोप्छ । यसैमा आफूलाई महान ठान्छ यो देशका बगर जब रितिंदै गए कंक्रिटका महल आकाशिदै गए मान्छे पनि कंक्रिटको गमलामा रोपिएको प्लाष्टिकको फूलजस्तै सुगन्धहीन बन्दै गए अनि मान्छेको हृदय कंक्रिटमा रोपिएको नक्कली फूलझैं संवेदनाहीन बन्दै गयो । बगर रित्याउने यो शताब्दीको मान्छे यदि बगर बुझ्दैन भने मान्छे र बगरमा के फरक रहन्छ र ? त्
मदन पुरस्कारका लागि छानिए सात श्रेष्ठ पुस्तक

मदन पुरस्कारका लागि छानिए सात श्रेष्ठ पुस्तक

कला-साहित्य
काठमाडौं, २१ असार । मदन पुरस्कार गुठीले यस वर्षको मदन पुरस्कारका लागि प्राप्त भएका २०७२ सालका श्रेष्ठ सात पुस्तकको सूची सार्वजनिक गरेको छ । छनोट गरिएका पुस्तकमा भुवनहरी सिग्देलको आमोई', रामलाल जोशीको 'ऐना', नीलम कार्की 'निहारिकाको 'चीरहरण', घनश्याम खड्काको 'निर्वाण', सरिता तिवारीको 'प्रश्नहरूको कारखाना', बुद्धिसागरको 'फिरफिरे' र दामोदार पुडासैनीको 'सिमानाका रंग, सिमानाका तरंग' रहेका छन् । यी मध्ये एक पुस्तक मदान पुरस्कारको लागि सर्वश्रेष्ठ छनोट गरिने छ ।
तुलसी दिवसले गरे युवाहरूसँग काव्य विमर्श

तुलसी दिवसले गरे युवाहरूसँग काव्य विमर्श

कला-साहित्य
सीधारेखा समाचारदाता, काठमाडौं, १८ असार। वरिष्ठ कवि तथा संस्कृतिविद् तुलसी दिवसले शनिबार युवाहरुसँग काव्यसम्बन्धी विमर्श गरेका छन्। विमर्श नेपाल र चैतन्य इन्स्टिच्युट अफ म्यानेजमेन्टद्वारा काठमाडौँमा आयोजित एक कार्यक्रममा उनले करीब अढाई घन्टा कवितका बारेमा विमर्स गर्नुका साथै केही थान आफ्ना कविताहरू पनि वाचन गरेर सुनाए। उनलाई कविता वाचनमा केही युवा कविले पनि साथ दिएका थिए। कवि दिवसले आफूले रचना गरेका कविताहरूको रचनागर्भ सुनाउँदै बिच-बिचमा आफ्नो जीवनमा घटेका विभिन्न घटना तथा प्रेमसम्बन्धी रोचक प्रसंगहरू पनि सुनाउन भ्याए। कार्यक्रममा दिवसबारे बोल्दै समीक्षक महेस पौड्यालले भने- 'नेपाली साहित्यलाई अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा पुर्याउनमा महत्त्वपूर्ण भूमिका खेल्ने कवि दिवस नेपाली कविताका विश्वविद्यालय हुनुहुन्छ।' कविता तथा लोकसंस्कृतिमा केन्द्रित रही आयोजना गरिएको यस कार्यक्रममा कविताबारे ब
सुदूर गौँकी इजा

सुदूर गौँकी इजा

कला-साहित्य
राजेन्द्र तारकिणी मातृभाषा : डोटेली भाषामा कविता सुदूर गौँकी इजा तुसार पर्याझाे मुण्डो सुक्या मर्चजसी आनार दाँत खुसिसक्या गिजा ध्वाल, घुरपात घुस्या घाक्रो ताना टुट्या आङरो ! उइबेलै भट्टसित नून साटीबरे चुकानी बनौन्थे यिन इजा, आज भुण्णलार्यान्– ज्वान सप्पै बाइगे बा, गौँ रित्तोइ छ दशैँ, नरहरी, बिसु सप खल्लो लागन्छ आनलाकानला सप बाँज्जे दरङो–घाँस, गेदागेदीन्माइ ब्वारीका दिन ढल्ल पसे ! वाँबठै हर्के डलर पठौन्छ याँ लिनदिन भारुले चलन्छ बिर्खेले लै रियालसित पारानी बेचिसकिछ यो देश भासिन्लाछ बा, मलेसिया, खाडी, कोरिया, काँकाँतिर प ! एक चिमुटी नून, एक फोलो पानी, एक कुप्पी मट्टितेल, यिनैमाई देशकी कहानी अटेकी छ ! इजा भुण्णलार्यान्– ट्याउँट्याउँ रिड्युँले नेतान्का कुरा गरन्छ नेतान् देशकी कुरेडी गद्दान् बा, कसो छ प काठमाण्डौको देश ? कि वाँलै बरिखा पैराले गौँ खाइदिन्छ,
रहेनन् वरिष्ठ संगीतकार अम्बर गुरुङ

रहेनन् वरिष्ठ संगीतकार अम्बर गुरुङ

जेष्ठ २५, २०७३- नेपाली राष्ट्रिय गानका संगीतकार तथा संगीत तथा नाट्य प्रज्ञा प्रतिष्ठानका प्रथम कुलपति अम्बर गुरुङको ७९ बर्षको उमेरमा मंगलबार विहान निधन भएको छ । ग्रान्डि अन्तराष्ट्रिय अस्पतालको सघन उपचार कक्ष (आइसियू)मा उपचाररत गुरुङको आज राति दुइ बजेर ३७ मिनेट जाँदा निधन भएको अस्पतालले औपचारिक जानकारी दिएको छ । खानेकुरा खानेबित्तिकै वान्ता भइहाल्ने समस्या भएपछि गुरुङलाई गत सोमबार उपचारको लागि ग्रान्डी अन्तराष्ट्रिय अस्पतालमा पु¥याइएको थियो । गुरुङको उपचारमा ग्रान्डी अन्तराष्ट्रिय अस्पतालका क्रिटिकल केयर मेडिसिनका चेयरम्यान तथा इन्टरनल मेडिसिनका कन्सल्ट्यान्ट फिजिसियन, पल्मोनोलोजी तथा क्रिटिकल केयर बिशेषज्ञ प्रा.डा. अर्जुन कार्कीको टिमसँगै कन्सल्ट्यान्ट ग्याष्ट्रो इन्टेरोलोजिष्ट डा. बिबेक शर्मा, कन्सल्ट्यान्ट न्युरोलोजिष्ट डा. राजु पौडेल लगायतका डाक्टरहरु संलग्न थिए । लामो समयद
‘प्रतिनायक’ लिएर आए अधिकारी

‘प्रतिनायक’ लिएर आए अधिकारी

कला-साहित्य
जेष्ठ १८, २०७३- कवि, आख्यानाकार तथा समिक्षक हरि अधिकारी आफ्नो पछिल्लो कथासङ्ग्रह ‘प्रतिनायक’ लिएर आएका छन् । कथासङ्ग्रह आज (मंगलबार) राजधानीको भृकुटीमण्डपमा जारी अन्तरराष्ट्रिय पुस्तक प्रदर्शनीस्थलमा सार्वजनिक गरिएको छ । कथासङ्ग्रहको प्राध्यापक, लेखक मोहनराज शर्माले विमोचन गरेका हुन् । किताबमाथि मोहनराज शर्मा, नारायण वाग्ले र ध्रुव सापकोटाले मन्तव्य राखेका थिए । कथासङ्ग्रहबारे बोल्दै अर्का कथाकार धु्रव सापकोटाले लामो समयदेखि साहित्य तथा पत्रकारितामा सक्रिय हरि अधिकारीका कथाहरु सरल, विविधता, सहज भईकन पनि गम्भिर सन्देश दिन सक्ने खालका रहेको बताए । ‘उनका कथाहरुले जीवनका अध्याँरा पाटाहरुलाई उज्यालोमा ल्याउने प्रयास गरेका छन्,’ सापकोटाले भने, ‘कथाकार आयातित विचारलाई विश्वास नगर्ने र भोगेको तथा देखेको यथार्थलाई कथामा पस्कँदै मानवीय सम्बन्धका जटिलतालाई केलाउने काम गर्नुहुन्छ ।’ आख्यानकार ना
साहित्यकार सिलवालले गरे आत्महत्या

साहित्यकार सिलवालले गरे आत्महत्या

कला-साहित्य
जेष्ठ १६, २०७३- बगर फाउन्डेसनका संस्थापक अध्यक्ष साहित्यकार नकुल सिलवालले आफ्नै निवासमा आत्महत्या गरेका छन् । आत्महत्याको प्रयास गरेका उनलाई परिवारले देखेपछि हस्पीटल पुर्याउने खोज्दा बाटैमा निधन भएको हो । बिहान करिब ७ बजे कोठामा एक्लै भएका बेला सिलवालले आत्महत्याको प्रयास गरेका थिए । उपचारका लागि काठमाडौँ मेडिकल कलेज सिनामङ्गल लैजाँदा बाटैमा मृत्यु भएको महानगरीय प्रहरी वृत्त नयाँ बानेश्वरले जनाएको छ । सिलवालको शव अहिले परीक्षणका लागि त्रिवि शिक्षण अस्पताल महाराजगञ्जमा लगिएको वृत्तका प्रहरी सहायक निरीक्षक रामविनय सिंहले जानकारी दिए । विसं २०१९ मा सिन्धुपाल्चोकको सेलाङ गाविसमा जन्मिएका साहित्यकार सिलवालले २०३९ सालमा बगर फाउन्डेसन खोली नेपाली साहित्यिक कृतिको प्रकाशनका गर्नुका साथै ‘बगर’ र ‘नदी’ नामक पत्रिकाको सम्पादन गर्दै आएका थिए । उनको कथा, निबन्ध, उपन्यास, लेख, कविता संग्र
साहित्यको सामान्य परिचय

साहित्यको सामान्य परिचय

कला-साहित्य
– बिनोद बिक्रम बिष्ट कविको कर्म नै काब्य वा स्रष्टाको सिर्जना भनेकै साहित्यको रुपमा बिकसित हुँदै आएको देखिन्छ । संस्कृतमा ‘वाङ्मय’, अङ्ग्रेजीमा ‘लिटरेचर’ शब्दको रुपमा प्रयोग भइ आएको शब्दको पर्यायवाची शब्द नै नेपालीमा ‘साहित्य’ हो भनेर भन्न सकिन्छ । अङ्ग्रेजीमा प्रसङ्गअनुसार ज्ञान–बिज्ञानको शास्त्र र काब्य वा साहित्य भनी बुझिने कुरालाई एउटै ‘लिटरेचर’ शब्दले पुरा गरेको हुन्छ । साहित्य, राजनीति, बिज्ञान, दर्शनको साहित्य आदि रुपमा प्रयोग हुदै आएको देखिन्छ । संस्कृत, अंग्रेजी, हिन्दी, नेपाली, बंगाली, मैथली आदि भाषामा पनि साहित्यका अनगिन्ति परिभाषाहरु देखिएका छन् । ती मध्ये – अग्निपुराणका अनुसार – अभिष्ट भावलाई संक्षेपमा ब्यक्त गर्ने पदावली काब्य हो । आचार्य भामहका शब्दमा – शब्द र अर्थको संयुक्त रुप नै काब्य हो । आचार्य वाग्मटका अनुसार – गुण, अलंकार, रीति र रसले युक्त सुन्दर शब
कथाकार बालकृष्ण पोखरेलको कथाकारिता र उनका कथागत बिशेषताहरु

कथाकार बालकृष्ण पोखरेलको कथाकारिता र उनका कथागत बिशेषताहरु

कला-साहित्य
बिनोद बिक्रम बिष्ट बि.सं. १९९० सालमा नारायणी अञ्चलको मकवानपुर जिल्लाको चिसापानी गढीमा बालकृष्ण पोखरेलको जन्म भएको हो । पिता शारदाप्रसाद पोखरेलको जागिरे जीवनमा नेपालको धेरैजसो भागमा घुम्नुपरेकोले त्यसै क्रममा बालकृष्ण पोखरेलले १२ बर्षको उमेरदेखि औपचारिक शिक्षाको शुरुवात गर्नु भएतापनी बनारस र कलकत्तामा पढी भाषा बिज्ञानामा एम.ए. समेत गर्न पुगेका यिनले नेपाली भाषा–साहित्यमा ठूलो योगदान दिएका छन् । बि.सं. २०१७ सालदेखि नै त्रि.बि. अन्तर्गत नेपाली बिषयको प्राध्यापन गर्न पुगेका पोखरेलले छात्रजीवनमा नै बनारसमै ‘छात्र–बाणी’, ‘नौलो पाइलो’, ‘सगरमाथा’ जस्ता पत्रिकाहरुको सम्पादन गर्न पुगे । झर्रोवादी आन्दोलनका प्रमुख प्रतिभा पोखरेललाई नेपाली भाषा साहित्यको सेवा गरेवाफत थुप्रै पुरस्कारहरु प्राप्त भएका छन् । यिनले मदन पुरस्कार, रत्न श्री पदक, शिक्षा बिभागीय पुरस्कार आदि प्राप्त गरेका छन् । हालसम्म पनि
ईश्वर जोशीका दुई गज़ल

ईश्वर जोशीका दुई गज़ल

कला-साहित्य
ईश्वर जोशी तमासे दुनियाको लागि मर्नुको अर्थ रहेन कर्मपथ भुल्नेको अघि सर्नुको अर्थ रहेन भक्तिले चढाएको फूल ईश्वरले कुल्चेपछि हात जोडेर उनकै शरण पर्नुको अर्थ रहेन जिन्दगीको डुङ्गा त्यसै पल्टेपछि बालुवामा कयौँ वर्ष बिशाल सागर तर्नुको अर्थ रहेन चाहनाको चुहिने भाँडो कहिले नभरिने त्यै भाँडोमा जीवनजल भर्नुको अर्थ रहेन आरम्भ नै अन्त्यको तीतो कारण हो भने त एउटा प्रहर आँखाअघि टर्नुको अर्थ रहेन । १ पस्यौ छुरा हृदय मै चलाएर गयौ चेतनाको हिमराशी गलाएर गयौ रहस्यको राहदानी यतै बिर्सिएर पुजा गरी आस्था आफ्नै ढलाएर गयौ बेमौसमी हुरीजस्तै मडारिँदै आइ जिन्दगीका जरामात्रै हलाएर गयौ यात्रा अनि गन्तव्यको यकिनै नगरी 'ईश' बस्ने पर्णकुटी जलाएर गयौ । २